Het christelijk geloof heeft anders dan het Jodendom en de Islam een heel andere verhouding tot haar heilige boek, de Bijbel. We geloven namelijk niet in Bijbel, maar in God! God is groter dan de Bijbel. In zekere zin is de Bijbel (maar) middel om tot een directe ontmoeting met God te komen. U mag er anders over denken, maar de Bijbel is voor mij niet het volmaakte Woord van God. Ik geloof dat de Bijbel tot stand gekomen is door mensen én door de Heilige Geest. Het is een mix. Als God zelf ons de Bijbel had bezorgd, zouden we niet zoveel onenigheid over de interpretatie en uitleg hebben…
Dit verhaaltje geeft te denken. De formule
De mysticus kwam terug uit de woestijn. “Vertel ons”, zeiden de mensen, “wat Eenheid is.” Maar hoe kon hij ooit vertellen wat hij in zijn hart had ervaren? Kan Eenheid in woorden gevat worden? Tenslotte gaf hij hun een formule, heel onnauwkeurig, heel ontoereikend, in de hoop dat sommigen van hen verleid konden worden Eenheid zelf te zoeken en zelf te ervaren. Maar de mensen grepen zich vast aan de formule. Ze maakten er een heilige tekst van. Ze legden hem als een heilig geloof op aan anderen. Ze deden grote moeite hem in vreemde landen te verspreiden. Sommigen gaven er zelfs hun leven voor. De mysticus was bedroefd. Het was beter geweest als hij niets had gezegd. (Uit: Een vleugje wijsheid, Erich& Leo Kaniok)
Voor mij is de Bijbel – en in het bijzonder Jezus – wél de beslissende vindplaats en ‘weg’ om God te vinden. De Bijbel wijst een heel bepaalde weg aan ons mensen, om met God gelukkig te worden en een leefbare samenleving met elkaar te bouwen. De Bijbel is voor mij het ‘handboek’ voor een christelijke levenskunst. ‘God is liefde’ (1Johannes 4) is daarbij mijn maatstaf en sleutel.
Lezen in en luisteren naar de Bijbel hoopt op Spreken door God zelf! Hier-en-nu vandaag tot u, jou en mij! De Bijbel wil ons brengen tot een ontmoeting met de Levende God zelf! De Bijbel is daarom absoluut geen geschiedenisboek van ‘toen-en-daar’! De Bijbel ‘bevat’ de roepstem van God tot ons mensen. De overlevering van de verhalen heeft de intentie om levensbelangrijke betekenissen voor het menselijke bestaan over te dragen. De bedoeling van de bijbelverhalen is dat wij ons er nu in herkennen, identificeren met de bijbelse personen en dat wij zo de verhalen gaan toepassen in ons eigen leven. En omdat iedere situatie en ieder mens anders is – en God ons vrij laat – mogen we die toepassing oneindig gevarieerd invullen. Het Jodendom gaat al uit van 70 interpretaties. Zeventig – het getal van de volken (in de bijbelse tijd) en van de generaties.
De Bijbel is van begin af aan bedoeld als één grote ‘preek’ : verwoording en verbeelding van de Onnoembare en Onuitsprekelijke. Het verhaal over bekendmaking van de godsnaam aan Mozes is daar binnen de Bijbel het getuigenis van (Exodus 3). De Bijbel is vooral ‘tweede taal’.
‘Er is een tweede taal, diep onder de eerste, als een veel oudere aardlaag, of wijd om de eerste heen; ‘tweede’ in aandacht en waardering, en ook weerlozer en bescheidener dan de eerste. De taal van wat eigenlijk niet te zeggen is. Die je spreekt om niet helemaal te hoeven zwijgen. De taal van ontroering en extase.’ (Huub Oosterhuis)
De Bijbel is een groot vat vol beelden van verlossing, bevrijding, troost, kracht, geloof, hoop en liefde door God en Christus! Ja, tegen de achtergrond van beelden van nood en dood, van kwade krachten en machten. Iedere tijd en ieder mens kan zich (zo) in de beelden herkennen. En met de Bijbel als gids haar/zijn weg zoeken in de eigen complexe wereld.
De Bijbel is preek (Aanspraak!) én catecheseboek – als een groot ‘gesprek’ van vele mensen, die op heel verschillende manieren God hebben ontmoet en hebben geïnterpreteerd. Want zo is het gegaan. In situaties (en heel soms vinden we een spoortje van een uit andere bronnen bekende historische gebeurtenis) hebben mensen God ontmoet, ervaren, en achteraf aangewezen (bv. Genesis Een groot ‘gesprek’ van mensen die in allerlei literaire genres noodzakelijkerwijs het geheim van God omcirkelen. God ‘toont’ zich en blijft tegelijkertijd verborgen (1Korinthe 13). De Bijbel als een gesprek van God en/met mensen – waaraan wij mogen deelnemen met onze levenservaringen en ook God opnieuw mogen interpreteren en verwoorden.
De Bijbel is (daarom) voor mij niet volmaakt. Voor christenen is de kern de persoon van Jezus. Met een groot deel van de Protestantse Kerk van Nederland, laat ik ‘Jezus’ en ‘de liefde’ (agape) beslissend zijn op een aantal voor mij (heel) wezenlijke zaken:
+ gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen in alle opzichten
+ gelijkwaardigheid van alle mensen; ieder mens van welk ras en met welke levensovertuiging ook, is oneindig waardevol en kostbaar in Gods ogen
+ acceptatie van homoseksualiteit als een natuurlijke variatie en daarom gelijkwaardige menselijke levensweg
+ slavernij is zonde in Gods ogen.
De Bijbel is geen openbaring ‘loodrecht’ uit de hemel. Mensen hebben in hun menselijke ervaring ‘sporen van God’ ontmoet. Mensen hebben in wanhopige situaties naar God gezocht. En hebben ‘met God’ een verklaring gegeven. Zin gegeven aan wat hen overkwam. Al deze ervaringen hebben ze met – zeggen wij nu – met en door de Heilige Geest geïnterpreteerd en verwoord. In oneindige beelden en verhalen. Om ze ‘bruikbaar’ voor anderen door te geven. En zo is de Bijbel een heel bepaalde uitleg van wie en wat ‘God’ mag heten. (En wie en wat mensen gelukkig maakt.) Met de Bijbel in de hand is niet alles wat mensen vaak heel gemakkelijk ‘goddelijk’ noemen, met de God van de Bijbel in verband te brengen. Maar ook omgekeerd: ik kan niet alle bijbelse beelden en verhalen met de God die ik in Jezus heb leren kennen ‘goedpraten’ (voorbeelden: 2 Koningen 8:9 en Psalm 137:9).
Helaas is, door de rationele wind die vanaf het jaar 1500 door Europa is gaan waaien, onze verbeelding en ‘symbolisch bewustzijn’ sterk verarmd. En zijn we met de steeds maar toenemende manier van wetenschappelijk manier van denken in onze wereld, ook de Bijbel gaan lezen. Aan de ene kant houden velen staande dat alles letterlijk zo is gebeurd, en aan de andere kant zijn er velen die niets meer met de wonderlijke verhalen van de Bijbel kunnen: ouderwets en achterhaald. Een jammerlijke ramp! Om de Bijbel naar haar wezen te verstaan is – wat ik hier maar – gevoel voor verbeelding nodig: voor de (daarmee) ons-hart-willen-rakende-intentie van de woorden!
De Heilige Geest gaat verder. Zo is mijn geloof. Met de woorden van Jezus: De Geest van de waarheid zal u de weg wijzen, tot de volle waarheid (Johannes 16).
Geloven is met vertrouwen op God (ondanks vragen) ons leven leiden, en het is een manier van leven: groeien tot een Mens van liefde, vruchten van de Geest voortbrengen (Galaten 5). Elke tijd heeft zijn heel nieuwe vragen. De gelovige mens zal zowel luisteren naar de Bijbel als de profetische Aanspraak van de verborgen bijbelse God – als luisteren naar de actuele situatie, en openstaan waar hier(in) de verborgen God zich ‘toont’ – en door de Heilige Geest tot ons spreekt, roept, vraagt en Zich geeft!