De stem zei tegen mij: ‘Mensenkind, eet op wat je wordt voorgehouden; eet deze rol op en ga naar de Israëlieten om te profeteren.’ Ik opende mijn mond en kreeg de boekrol te eten, en de stem zei: ‘Mensenkind, vul je maag en je buik met deze rol, die ik je geef.’ Ik at de rol op; hij was zo zoet als honing. (Ezechiël 3 – NBV)

Tegen allen zei hij: ‘Wie achter mij aan wil komen, moet zichzelf verloochenen en dagelijks zijn kruis op zich nemen en mij volgen. (Lukas 9 – NBV)

De Bijbel is een geestelijk boek en moet daarom geestelijk worden gelezen. Dat wil zeggen niet als informatie of kennis voor ons hoofd, maar als oproep om de inhoud tot ons te nemen, voor heel ons functioneren en bestaan. De profeet Ezchiël verbeeldt dat prachtig! Het gaat de Bijbel – God! – om WIE wij zijn als mens. Hoe wij in het leven staan.
Heel de Bijbel is alléén maar verkondiging – dat wil zeggen, wil ons in beweging brengen, doen veranderen, doen bekeren. Er is geen woord, geen zin in de Bijbel die louter bedoeld is als kennis die ‘leuk’ is om te weten. De Bijbel – en de bijbelschrijvers (en hun tijd) waren in het geheel NIET wetenschappelijk geïnteresseerd – zoals wij juist wel een bijna uitsluitende rationele interesse hebben. Wij zijn bijna geobsedeerd door kennis (wetenschap) en willen weten wat er in de wereld aan de hand is (kranten, televisie, internet).
De Bijbel wil van ons mensen maken die er toe doen in de wereld. Mensen die als ‘levende stenen’ (1Petrus 2) verschil maken, ‘zoutend zout’ zijn (Matteus 5).

De Bijbel vertelt geen kennis hoe de wereld in elkaar steekt. Natuurlijk hadden de bijbelschrijvers een bepaald – wij zeggen nu, een ‘naïef’ wereldbeeld. Maar ze waren voor hun verkondiging daarin hélemaal niet geïnteresseerd, heel anders dan de Grieken. Die tijdgenoten waren al wel bezig na te denken over hoe de wereld functioneert en natuurfenomenen ‘werkten’ in verhouding tot wat ze als godenverhalen kenden.

Bijbelse ‘kennen’ gaat over deelnemen aan/in, participeren, je identificeren – met de personen en de gebeurtenissen in de verhalen.
Zie hoe in de Statenvertaling het Hebreeuwse werkwoord ‘be-kennen’ gebruikt wordt voor geslachtsgemeenschap. Zo zouden wij ook alle grote bijbelse woorden en betekenissen moeten ‘be-kennen’ – dat wil zeggen ons toeëigenen, ‘opeten’, er deel aan krijgen, er deel aan (gaan) nemen. Dat is geloven zoals het bedoeld is, als een werkwoord!
Als we dat doen, wordt het echt vrijen… We worden vrije mensen, want dan pas gaan de woorden – Christus – in ons zelf leven en werken (Romeinen 8, Galaten 2). Hun geestelijk werk doen: ons bevrijden en doen ervaren dat de Bijbel – God! – ons wil en kan leiden ook in de 21e eeuw – en ja gelukkig maken!

We zitten al enkele eeuwen hopeloos gevangen in rationeel denken. Dat hebben we vooral te danken aan de filosoof Descartes en de wetenschap die allemaal op zijn ‘scheidingsdenken’ is gebaseerd. We hebben écht heel veel aan Descartes – en natuurlijk heel veel andere denkers en ontdekkers – en aan de wetenschap te danken!! Een veel beter materieel bestaan.
Maar de wetenschap die het WAT van de feiten, van de werking van de wereld ontrafelt, kan ons niet vertellen HOE we met de feiten, met de wereld en elkaar moeten omgaan.
Dat vraagt om een keuze vanuit waarden. Zaken die we belangrijk vinden. Ik noem maar: leefbaarheid en gelijkwaardigheid.

Het wereldwijde klimaatdebat laat zien dat het voor de wetenschap nog heel lastig is om het WAT van de feiten helder vast te stellen. Laat staan HOE we met het stijgende zeewater ‘worldwide’ moeten omgaan.
Religies vertellen ons ‘onherleidbaar’ welke waarden belangrijk zijn.
Joden en christenen zeggen: in de Bijbel vinden we de waarden (en normen) die God ons heeft gegeven. Ik ben het daarmee deels eens.
Want ik constateer dat gelovigen er heel verschillende waarden en normen op na houden…
In onze tijd kunnen we – misschien juist door een rationele blik – vergelijken, onderscheiden, zien waar het op aankomt. Maar Franciscus (1181-1226) kon het in mijn ogen ook al…

Een algemene rationaliteit is er niet – het blijkt onmogelijk om elkaar op grond van redelijk denken te overtuigen. We mogen elkaar wel vragen om redelijk te willen zijn. Dat wil zeggen (goede) argumenten/redenen te geven op grond waarvan je iets vindt of wil.
Dat maakt discussie en onderlinge vergelijking mogelijk – ook al zullen we het dan in vele gevallen nog niet eens worden. (Maar in onze tijd gooien we ieder met een andere mening of andere levenswijze dan tenminste niet meer op de brandstapel… althans in het Westen.)

Terug naar het begin. De Bijbel is een geestelijk boek en wil ons een ‘vrijheidspraktijk’ aanreiken. De term ‘vrijheidspraktijk’ is van Foucault (1926-1984) – die in het spoor van Nietzsche – echter juist kerk én samenleving onderdrukking en ‘disciplinering’ verwijt.
Ik meen – Jezus achterna lezend – de Bijbel en God te verstaan als een Stem die ons vrij wil maken en houden van álle wereldse en persoonlijke zaken die ons tot slaaf willen maken. (Dat kan zowel met vermaak als met verdriet… een nadenkertje.)
Psalm 1 promoot zo mooi het ‘dag en nacht’ lezen, leren en bezig zijn met de woorden van God. Zo fanatiek ben ik echt niet, maar het zijn wel de verhalen van de Bijbel – die ik allemaal als gelijkenissen lees – die me vertellen wat/wie Go(e)d is en wat vruchtbaar voor mijn leven is en werkt.
In alledaagse taal: wat een fijn en gelukkig leven geeft – wat/wie helpt als je met ellende (een kruis) te maken krijgt.

Tenslotte – en daar gaat deze blog over – de Bijbel is voor hedendaagse mensen juist door hun rationele denken moeilijk te begrijpen. Je moet leren met Jezus als ‘bril’ de verhalen te interpreteren. Ik snap echter heel goed dat velen niets meer God, Bijbel, christendom, Jezus of kerk te maken willen hebben. Wanneer je echter nog een mosterdzaadje hoop hebt dat de Bijbel op een of andere manier voor jou een mogelijke weg zou kunnen zijn – je weet echter nog niet hoe – dan zou ik willen zeggen: begin met de serie ‘Het verhaal gaat’ van Nico ter Linden. En zoek een leraar van liefde gemaakt.

Toen hij (Johannes de Doper) zag dat veel farizeeën en sadduceeën op zijn doop afkwamen, zei hij tegen hen: ‘Addergebroed, wie heeft jullie wijsgemaakt dat je veilig bent voor het komende oordeel? Breng liever vruchten voort die een nieuw leven waardig zijn, en denk niet dat je bij jezelf kunt zeggen: Wij hebben Abraham als vader. Want ik zeg jullie: God kan uit deze stenen kinderen van Abraham verwekken!’
(Matteus 3)

Wie mij gezien heeft, heeft de Vader gezien. (Johannes 14)

De heilige Geest, die de Vader zenden zal in mijn naam, die zal u alles leren en u te binnen brengen al wat Ik u gezegd heb. (Johannes 14; NBG-vert.)

Gister, zondag 1 januari 2012 dus Nieuwjaarsdag, heb ik in de preek gezegd:
‘Jezus toont het ware gezicht van de bijbelse God. We hebben in het afgelopen jaar weer zóveel godsdienstverdwazing – godsdienstwaanzin – godsdienstvervalsing – afgoderij en spotternij gezien – dat ik met het Nieuwe Testament – u allen wil raden – alleen op Jezus te letten !!
God die in Jezus gekomen is om met ons op vreemde wijze te ruilen (Gezang 147). Hij kwam als kindje arm en teer, om ons zijn eigen overvloed te geven. Hij maakt mij levend door zijn dood (Gezang 139).
Dit is het tweede van Jezus’ OP-voeding: Jezus toont en is… God is liefde! Liefde die zich geeft! Prijsgeeft !! om ons te doen OP-leven, om ons mensen gelukkig te maken. Alleen déze God brengt geluk!’

Vandaag stond in dagblad Trouw dit bericht en deze foto van verschrikkelijke godsdienstverdwazing:

Nu mag ik niet oordelen en zeker niet over een andere godsdienst.
Het bericht doet mij verschrikkelijk pijn omdat ik aan een Jood uit het concentratiekamp, Yehuda Aschkenasy, alles te danken heb om te weten wie de bijbelse G’d is. Maar in naam van Jezus klaag ik iedere godsdienstige praktijk aan die mensen klein houdt, vernedert, onderdrukt of geweld gebruikt (of geweld legitimeert). Door Jezus ben ik gewaarschuwd voor de balk in mijn eigen oog en daarom zal ik zo dadelijk verder alleen de onderdrukking in eigen kerk (de PKN) benoemen en aanklagen.

Wie alleen op grond van teksten, woorden in de Bijbel, meent zijn – ja, het zijn bijna uitsluitend mannen! – onderdrukkende praktijk gelovig te kunnen legitimeren, heeft van Jezus (en het Nieuwe Testament) nog niets begrepen. Verdrietig om dit 2000 jaar na Jezus met zoveel pijnlijke kerkgeschiedenis achter ons, te moeten zeggen.

De enige maatstaf – voor mij – is de liefde en menselijkheid door Jezus gesproken, getoond en gedaan voor ieder mens ! Ik geloof dat dit de kern is van wat de Heilige Geest ons in het Nieuwe Testament en NU! wil zeggen.

Jezus en het Nieuwe Testament beschouw ik – kort gezegd – als de universalisering van de Bijbelse God die bewogen is om ieder individu en ieder mens wil doen Leven en gelukkig maken. En mensen als gemeenschap wil doen SAMEN-leven: delend, voor elkaar zorgend, met elkaar spelend, vrij en blij – in harmonie met het milieu en de dieren (Jesaja 11).

Ik klaag daarom de volgende praktijken die in delen van onze PKN nog voorkomen en bijbels gelegitimeerd worden aan:
- ongelijkwaardige behandeling van vrouwen
- ongelijkwaardige behandeling van mensen met homoseksuele geaardheid
- ongelijkwaardige behandeling van mensen met een ander geloof of zonder geloof
- liefdeloze behandeling van gescheiden mensen
- ieder vermeend onderscheid van heiligheid en zondigheid waarmee de toegang tot het Heilig Avondmaal wordt beoordeeld en waardoor mensen het Heilig Avondmaal wordt ontzegd
- liefdeloze behandeling van mensen die niet naar kerk gaan.

Natuurlijk is dit geen pleidooi voor ‘alles moet kunnen’. Het is een oproep aan iedere christen om alléén Jezus – en wat Hij ons heeft voorgedaan – tot maatstaf te nemen. En zelf te groeien tot mensen van/voor liefde. Vorige week stond in dezelfde krant (27 dec 2011) een verhaal van een uitgetreden Jehova’s getuige. Het artikel had de kop ‘Jehova’s leren vooral om zelf niet te denken’. Ik hoop dat juist protestanten met de Geest van vrijheid (2Korinthe 3:17) dit wél durven doen!

Natuurlijk: ik ben zelf niet volmaakt en heb telkens weer vergeving nodig. Ik ben mij heel erg bewust van ‘Ik doe niet wat ik wil – en ik wil niet wat ik doe’ (Romeinen 7). Maar – bescheiden – ik probeer bewust als mens te groeien in liefde en mededogen.
Tenslotte: ik wil zeker niet pretenderen namens God zelf te spreken en (dus) de waarheid in pacht te hebben. Hier laat ik het bij.

In deze tijd heeft wat men altijd noemde
schoonheid schoonheid haar gezicht verbrand.
(Lucebert 1924 – 1994)

Anne de wereld is niet mooi
maar jij kan haar een beetje mooier kleuren.
(Herman van Veen)

Advent kent een wisseling van: licht – donker – licht – donker – en Kerst is: Groot Licht! Een tijd van vreugdevolle verwachting en van bezinning op onze verantwoordelijkheid voor de pijn in onze wereld. Komende Tweede Advent dus bezinning op de ‘donkere’ dingen. Wat kunnen wij kleine mensen doen? Zijn we niet onmachtig in zoveel vreselijke dingen die gebeuren? Ja en nee. De wereld is niet mooi, maar we kunnen een klein verschil maken.

Ik noem vreselijke zaken die de afgelopen weken het nieuws haalden, maar die toch ook een hoop-kant in zich hebben: het Cambodja-tribunaal dat de nog levende tweede man Nuon Chea van de Rode Khmer berecht. Onder dit regime (1975-1979) kwamen er in de ‘killing fields’ zeker 1.7 miljoen mensen om. Het Karadzic-proces van het Joegoslavië-tribunaal in Scheveningen is begonnen. Met de eerste getuige van de genocide in Srebrenica – anoniem aangeduid met: KDZ039. De mannen van Mladic brachten KDZ039 naar de plaats van een massa-executie. KDZ039 werd niet dodelijk geraakt, toen de Serviërs het vuur openden. Lijken van andere moslims vielen bovenop hem. Steeds nieuwe groepen moslims kwamen aan in bussen en werden geëxecuteerd. KDZ039 hield zich stil tot het donker werd en de Serviërs waren vertrokken. Hij slaagde erin een andere overlevende te vinden. Na een dagenlange tocht door de bossen voegde zich nog een derde moslim bij hen en bereikten ze veilig gebied. De hoop ligt in het stukje gerechtigheid door de berechting van deze aanstichters van onmetelijke pijn.

Laten we niet denken: dat overkomt ons niet. De financiële crisis doet de wereld wankelen. De Europese Unie voortgekomen uit een verlangen naar vrede, kraakt in z’n voegen. Amerika kampt met torenhoge schulden. Moeten we niet eerlijk zeggen: onze begeerte, onze hoogmoed en onze onverantwoordelijkheid hebben ons gebracht waar wij nu staan. Aan de rand van de afgrond van een zeer instabiele wereld, waar het echt niet ondenkbaar is dat gruwelen van oorlog en onmenselijkheid zich zullen herhalen. De verantwoordelijkheid van leiders en politici is immens groot.

Nóg dichterbij huis. Een Katwijkse dominee ‘adviseert’ het slaan van kinderen. Tien dagen later noemt Kinderombudsman Marc Dullaert de situatie van kindermishandeling ‘dramatisch’. Sinds 2005 is het aantal meldingen met 10 procent gestegen. “Als 15 op de 100.000 mensen griep hebben spreken we van een epidemie. Bij kindermishandeling gaat het om 34 kinderen op de 1000! Het aantal meldingen is waarschijnlijk nog maar het topje van de ijsberg. In iedere schoolklas zit gemiddeld 1 kind dat mishandeld wordt.”

STILTE – LEEGTE – DUISTERNIS – WAAROM? WAAROM?

Derde Advent (11 december) wisselen we weer naar ‘licht’. Deze zondag heet met de prachtige Latijnse naam: Gaudete! Verblijdt u! ’s Avonds wil ik in de Er is meer!-dienst aandacht geven aan schoonheid. We denken dan snel aan kunst: een mooi schilderij, mooie muziek. Schoonheid is de beleving van kwaliteit, harmonie, genieting van klank, woorden, beeld, landschap of persoon. Lucebert waarschuwde na de Tweede Wereldoorlog met zijn bekende dichtregel dat we niet naïef moeten zijn. Mensen die van schone dingen wisten en hielden, bleken tegelijk in staat tot gruweldaden.

Joods geloof zegt dat wie het gezicht van een mens schendt, Gods aangezicht schendt. Wie liefdedaden doet, het gelaat van God heelt. Mensen zijn immers Gods evenbeeld.

Een Samaritaan echter, die op reis was, kreeg medelijden toen hij het slachtoffer zag liggen. Hij ging naar de man toe, goot olie en wijn over zijn wonden en verbond ze. (Lukas 10)

Niemand heeft God ooit gezien. Maar als we elkaar liefhebben, blijft God in ons. (1Johannes 4)

Heeft u laatst nog naar de sterrenhemel staan kijken, en geborgenheid, of diep ontzag beleefd? Als ik een rondje om Biddinghuizen wandel, kom ik meestal twee, drie mensen tegen… Naar een onbekend mens liggend op straat toegaan, vind ik best eng. Veel kinderen geven op de vraag waar de aardappels vandaan komen als antwoord: ‘De supermarkt!’.

We zijn vervreemd van de werkelijkheid. Door de vele technische voorzieningen, die ons zeker een heleboel comfort brengen, staan we 2011 heel weinig in echt contact met de werkelijkheid. Het is een belangrijke reden waarom geloven voor ons moeilijk is.

In mijn meditatie 2 weken geleden heb ik laten zien hoe God en Jezus dóór de werkelijkheid heen, tot ons ‘spreken’. En hoe geloven geen toeschouwershouding is, maar ingaan op ervaringen met/vanuit de werkelijkheid. Ik zeg maar eenvoudig: daar moet je wel gevoel voor hebben. Wat je beleeft, zien en benoemen als geloofservaringen. Dat is een keuze. Je kunt wat je meemaakt ook zonder God beleven. God kan niet worden bewezen – maar kerkvader Pascal zei: Het hart heeft redenen die het verstand niet kent.

De bijbel is vol verhalen over geloofservaringen. Ze zijn echter beschreven als NIET-kunnen kiezen. Er was een gebiedend MEER in het spel. Een onuitsprekelijke DERDE aanwezig in het gebeuren. Mensen hebben in de dingen die ze meemaakten, een onzichtbaar maar persoonlijk Mysterie ervaren – en dit de naam ‘GOD’ gegeven.
Het zijn ‘sporen van God’: ervaringen van verwondering en ontzag (Psalm 19), van appèl en roeping (de barmhartige Samaritaan), van liefde en genade (1Johannes 4). Het zijn ‘lichtflitsen van Boven’ die ‘beleving’ van God oproepen: vreugde, verlangen, goedheid, dankbaarheid – maar ook rauwe ervaringen: verdriet, woede, pijn, een kruis in je leven. God-zelf is een ‘geheim’ als ontoegankelijke licht.

Geloven is met heel je levenshouding antwoorden op wat vanuit jouw ervaring tot jou spreekt als ‘stem’ van God. Een ‘onmogelijke’ stem waar je eigenlijk niet aan wil – en dat doen we dan ook vaak (Gezang 484).
Het gaat niet om een letterlijk spreken met geluid. Ook in de bijbelse verhalen is dat, voor mij, niet letterlijk zo geweest. Het zijn overweldigende ervaringen en invallen geweest die, kan niet anders, met verbeelding zijn beschreven. Ook wil ik helder stellen: niet alle ervaringen en gebeurtenissen hebben met God te maken! Jezus is onze gids voor ‘wat uit de hemel is’.

Onze werkelijkheid is chaotisch. Ik kom God daarin niet tegen. Ook niet zomaar in de natuur of in het verloop van de geschiedenis. Ook vind ik God niet in de diepte van mijzelf. Met Theo de Boer zeg ik, dat hét kenmerk van de bijbelse God is, dat Hij ook als Heer knecht kan zijn, ook in kleinheid groot, ook in vernedering liefde geeft en zijn glorie toont. Waar dit gebeurt, mag ik een ‘lichtflits’ van God zien, kan ik de ‘stem’ van God horen. Waar ik een deur voor een medemens openhoud, is Gods liefde al werkzaam. Het leven – God – vraagt ons om het juiste antwoord.

De hemel is leeg, zei Gagarin, de eerste Russische ruimtevaarder in 1961 toen hij terugkeerde op aarde. Het was een schok voor veel mensen. Want ondanks het bijbelse beeldverbod, hadden veel mensen – en ik vermoed dat velen dit beeld nog ergens hebben – toch ergens het idee van God als een oude wijze man op een troon in een hemels paradijs. Maar de lege hemel is nu juist de essentie van het christelijk geloof ! We gaan op Kerst aan en met dit feest, vieren we Gods komst onder de mensen. Ik probeer het hieronder uit te leggen: Jezus is de ‘democratisering’ van God in onze werkelijkheid. Met Kerst is God in de ogen en handen van mensen gekomen.
‘Hij geeft zijn lichaam ons in handen. / Zo leven wij zijn nieuw verbond.’ (Gezang 160:3) In Jezus is ‘de hemel’ op aarde gekomen. We zouden ons als christenen bewust moeten zijn dat we anders dan Joden en Moslims, een ‘horizontaal’ godsbeeld hebben! Gezang 162:

Omdat Hij niet ver wou zijn
is de Heer gekomen.
Midden in wat mensen zijn
heeft Hij willen wonen. (Refrein:)
Midden onder u staat Hij die gij niet kent.
Midden onder u staat Hij die gij niet kent.

Weest verheugd, van zorgen vrij:
God die wij aanbidden
is ons rakelings nabij,
wonend in ons midden. (Refrein)

Niemand heeft ooit God gezien, zegt de evangelist Johannes, en ook Paulus in zijn brief aan Timoteus. Toch vertelt de bijbel van heel persoonlijke omgang en ‘ontmoetingen’ door Henoch, Mozes, de profeten Elia, Jesaja en Ezechiël, met God.
Ik concludeer daarom dat Johannes iets wezenlijks nieuws bedoeld. Ongetwijfeld gaat het om de volkomen en intieme eenheid van God (de Vader) en de Zoon te benadrukken. Denk aan de bekende woorden van Jezus: Wie mij gezien heeft, heeft de Vader gezien Waarom vraag je dan (nog) om de Vader te mogen zien? Het hele Nieuwe Testament is vol van Gods nieuwe inzet in Jezus. Hij is het menselijke gezicht van God op aarde. God is in Jezus in onze werkelijkheid ingegaan. Het is Gods liefde en macht die nu in de menselijke werkelijkheid – in zwakheid wordt volbracht.

Onze tijd heeft het moeilijk met geloven. Eeuwenlang rationeel ‘onttoveren’ heeft mensen en natuur tot nummers, cijfers en dingen gemaakt. God laat zich daardoor moeilijk ervaren. God als iets of iemand achter onze werkelijkheid ‘zien’ is niet bijbels. God maakte zich al in de brandende doornstruik aan Mozes bekend als God in ons midden. God onzichtbaar aanwezig met als naam: ‘Ik ben die Ik ben’. Als Goed Geheim die met mensen meegaat, ons nabij is en ons draagt. De menswording in Jezus is in het christelijk geloof de unieke bron én toetssteen, voor iedere godservaring. Niet iedere emotie is ervaring van God en Jezus!
Er zijn vele beelden in de bijbel, maar wezenlijk gaat het om de relatie tussen ‘hemel’ en ‘aarde’. Om Bruiloft tussen God en mensen. In Jezus is de Bruidegom onder ons mensen gekomen – als een uitnodiging om werkelijk te Leven. Om u en mij Diepte te geven in onze oppervlakkigheid. Geloven is daarom de ontmoeting aangaan met de werkelijkheid. Met Jezus’ pijn: het Chinese meisje Yueyue – en Zijn glorie: prachtige herfstkleuren. Alleen wie met zijn hart kan voelen, zien en horen zal in deze tijd nog kunnen geloven.

Ieder mens die weet te zwijgen wordt een kind van God; want in het zwijgen ligt de bezinning op zijn goddelijke herkomst. (Kierkegaard, Deense christelijke filosoof, leefde 1813-1855)

Ik ben enorm dankbaar voor al wat ik mn nu net voorbije studieverlof heb mogen beleven! Ik heb veel gelezen, gewandeld, een aantal docenten, collega’s en onbekende mensen gesproken. Aantekeningen gemaakt. Ik ben ook veel stil geweest. Wat ik als bijzonder ervoer, was de rust en de tijd om dieper en ruimer een onderwerp te verkennen. En om naar de weerklank in mn eigen hart (leven) te luisteren.

Ik ga nu niet op mn studie-onderwerpen in; er komt nog een verslag beschikbaar.

Overkoepelend was (al heel lang) en is mn interesse om te studeren – net als bij de grote kerkvader Augustinus (leefde rond het jaar 300), – in het eigen leven en innerlijk rust en vrede vinden. Gelukkig zijn. En daarbij het besef: ik ben een mens/kind van deze tijd, wat ik voel en denk en mogelijk vind – dat geldt mogelijk voor velen. Zo kon Augustinus al zeggen: Zelfkennis is Godkennis. Misschien moet je hiervoor de 2^e helft van je leven bereiken om dit te gaan zien. En vervolgens die ‘langste reis van je hoofd naar je hart’ te gaan maken.

Velen in onze tijd komen hier door een crisis achter. In de film As it is in Heaven keert de beroemde dirigent Daniel Darèus na een burn out incognito terug naar zijn geboortedorp. Dominee Stig vraagt hem: “Men kan zich afvragen wat een beroemde dirigent als Daniel D. hier komt doen.“ Daniel antwoordt: “Ik zal luisteren.” De uitnodiging om bij de dominee en zijn vrouw te komen slaat hij af: “Dank u, ik ben liever alleen.”

Deze film vind ik een soort hedendaags evangelie! Mensen worden geïnspireerd om voluit te gaan leven. Ze breken hun ‘oude patronen’ open en durven eindelijk bevrijd dingen te zeggen en te gaan doen, die ze al zolang als last meedroegen.

In deze film komt het ook tot een confrontatie over God en kerk. Ik wil iets zeggen van wat ik in vele stemmen van boeken en mensen de afgelopen maanden heb beluisterd.

Opgroeien is voor ieder! mens uit het kindparadijs van vrijheid blijheid te worden gestoten.

Ik noem geen leeftijden. Kierkegaard zegt dat iemand als een ‘oud kind’ kan sterven… Het kindparadijs is de liefde en alle goede zorgen van de ouders te ervaren. Maar voor vele kinderen is het kindparadijs niet alleen maar fijn. Er is dwang – of erger – door ouders, leraren, dominees. Min of meer ontwikkelt ieder kind een radar-mentaliteit: het stemt zich af op wat de ouders en de buitenwereld van hem of haar willen/waarderen. Nogmaals, bij het opgroeien ontkomt geen enkel kind aan een zekere frustratie dat ‘ie huisregels moet opvolgen, op een gegeven moment naar school moet enz.. Waar het omgaat is dat ieder mens naar een innerlijke zekerheid verlangt. Een betrouwbaar kompas in zijn ‘binnenkamer’ heeft, waar je naar kunt ‘luisteren’ om goede keuzes te maken.

Veel mensen hebben en kunnen dat niet. Ze ervaren leegte en waaien mee met allerlei trends.

Innerlijke onrust wordt gedempt met verstrooiing. Wie durft een hele dag te zwijgen om alleen maar te luisteren? Naar het eigen hart, naar wat er in de wereld gaande is, ja naar wat God hem of haar willen zeggen? Mogen zijn en zingen wat jouw eigen toon is in het koor van Gods Koninkrijk! Wacht er niet te lang mee.

Komt tot Mij, allen, die vermoeid en belast zijt, en Ik zal u rust geven. (Matteus 11)

Tijdens de lezing over ‘Kansen voor de lokale kerk in deze tijd’ door de bekende televisiemaker Leo Fijen, op 19 april bij ons in de kerk, trof mij vooral zijn zin: ‘Jezus wilde God geven aan gewone mensen.’ Ja, dacht ik, dat is de kern van wat Jezus wilde. Als we alles weglaten wat mensen van Jezus zelf allemaal maken, en gemaakt hebben, dan zou ook voor ons, dit het missionaire doel moeten zijn: God geven aan gewone mensen. ‘God’ als iets goeds. ‘God’ als dichtbij, als ontferming, als heling en genezing. Jezus sprak en handelde TEGEN een godsbeeld van selectieve macht, onbewogen hardheid en onverschilligheid voor het menselijk lot – door mensen en ‘gelovige’ leiders ten toon gespreid. Jezus gaf mensen een bewogen God van heling, kracht en gemeenschap.

Natuurlijk, in het Nieuwe Testament, krijgt ‘God’ het gezicht van Jezus. Maar – als ik de Bijbel goed versta, gaat het God in en met Jezus – om ons gewone mensen. Om ons heil, om onze genezing, om ons geluk, om een leefbare samenleving. Daarom geef ik graag de 10 punten van Leo Fijen’s lezing door. Ze komen voort uit zijn persoonlijke ervaringen in zijn RK-parochie in Maartensdijk.

1. Stop met klagen – wees trots op je eigen kerk, wees nooit negatief! Draag je goede dingen uit.

2. Jullie zijn de toekomst van de kerk (niet kerkenraad of dominee) – het gaat om jullie zelf, dat jullie trouw zijn en blijven. Ook door nieuwe initiatieven te nemen en aan de kerkenraad te noemen.

3. Doe de deuren van de kerk open en wees missionair (met de kerk op het marktplein) – ga naar buiten en WEES daar kerk, en blijf bidden.

4. Breng leven en kerk weer bij elkaar – zoek de verworteling met de eigen samenleving. In Maartensdijk gaven ze een keer mensen een pasje mee als hulp met aanwijzingen om te bidden in nood, velen hadden die een jaar later nog steeds in hun portemonnee naast hun andere bankpasjes… ‘Als mensen ‘horizontaal’ gaan dat wil zeggen tegen de vlakte, dan pas gaan ze verticaal.’

5. Gebruik de scharniermomenten ( en zeker de uitvaart als kans om kerkverlaters in hart te raken) – zien we gewone mensen als lastige klanten of als geëerde gasten? We realiseren ons niet hoe hoog de drempel voor mensen is.

6. Doorbreek de sprakeloosheid – Durf God bij de naam te noemen. Mensen zoeken als allereerste naar de troost van God! Wat betekent God eigenlijk in Biddinghuizen – Dronten – Swifterbant?

7. Zet meer in op collectieve ervaringen van korte duur (kloosterdagen, pelgrimages, religieuze reizen) – Ga samen op pad! Wat je op reis ondervindt verbindt: je maakt samen iets mee. Het gaat niet over de leer, je beleeft iets.

8. Benut de informele leiders van de geloofsgemeenschap en kies voor kwaliteit – zoek degenen die het vertrouwen van iedereen hebben, en geef ze als leiding ook vertrouwen. Zij bepalen de vitaliteit van de gemeenschap.

9. Problematiseer de jongeren niet, geef hun taken – Als er geen jongeren zijn: ga uit van uw eigen kracht! U bent de kerk! En… jongeren trekken jongeren – denk niet dat het anders is – wij (volwassenen) kunnen hooguit faciliteren. En gebruik de sociale media, dat is de taal van jongeren.

10. Vertrouw wat meer op de heilige geest (jullie hoeven het niet alleen te doen)

Dit verhaaltje geeft te denken. De formule

De mysticus kwam terug uit de woestijn. “Vertel ons”, zeiden de mensen, “wat Eenheid is.” Maar hoe kon hij ooit vertellen wat hij in zijn hart had ervaren? Kan Eenheid in woorden gevat worden? Tenslotte gaf hij hun een formule, heel onnauwkeurig, heel ontoereikend, in de hoop dat sommigen van hen verleid konden worden Eenheid zelf te zoeken en zelf te ervaren. Maar de mensen grepen zich vast aan de formule. Ze maakten er een heilige tekst van. Ze legden hem als een heilig geloof op aan anderen. Ze deden grote moeite hem in vreemde landen te verspreiden. Sommigen gaven er zelfs hun leven voor. De mysticus was bedroefd. Het was beter geweest als hij niets had gezegd. (Uit: Een vleugje wijsheid, Erich& Leo Kaniok)

Voor mij is de Bijbel – en in het bijzonder Jezus – wél de beslissende vindplaats en ‘weg’ om God te vinden. De Bijbel wijst een heel bepaalde weg aan ons mensen, om met God gelukkig te worden en een leefbare samenleving met elkaar te bouwen. De Bijbel is voor mij het ‘handboek’ voor een christelijke levenskunst. ‘God is liefde’ (1Johannes 4) is daarbij mijn maatstaf en sleutel.

Lezen in en luisteren naar de Bijbel hoopt op Spreken door God zelf! Hier-en-nu vandaag tot u, jou en mij! De Bijbel wil ons brengen tot een ontmoeting met de Levende God zelf! De Bijbel is daarom absoluut geen geschiedenisboek van ‘toen-en-daar’! De Bijbel ‘bevat’ de roepstem van God tot ons mensen. De overlevering van de verhalen heeft de intentie om levensbelangrijke betekenissen voor het menselijke bestaan over te dragen. De bedoeling van de bijbelverhalen is dat wij ons er nu in herkennen, identificeren met de bijbelse personen en dat wij zo de verhalen gaan toepassen in ons eigen leven. En omdat iedere situatie en ieder mens anders is – en God ons vrij laat – mogen we die toepassing oneindig gevarieerd invullen. Het Jodendom gaat al uit van 70 interpretaties. Zeventig – het getal van de volken (in de bijbelse tijd) en van de generaties.

De Bijbel is van begin af aan bedoeld als één grote ‘preek’ : verwoording en verbeelding van de Onnoembare en Onuitsprekelijke. Het verhaal over bekendmaking van de godsnaam aan Mozes is daar binnen de Bijbel het getuigenis van (Exodus 3). De Bijbel is vooral ‘tweede taal’.

‘Er is een tweede taal, diep onder de eerste, als een veel oudere aardlaag, of wijd om de eerste heen; ‘tweede’ in aandacht en waardering, en ook weerlozer en bescheidener dan de eerste. De taal van wat eigenlijk niet te zeggen is. Die je spreekt om niet helemaal te hoeven zwijgen. De taal van ontroering en extase.’ (Huub Oosterhuis)

De Bijbel is een groot vat vol beelden van verlossing, bevrijding, troost, kracht, geloof, hoop en liefde door God en Christus! Ja, tegen de achtergrond van beelden van nood en dood, van kwade krachten en machten. Iedere tijd en ieder mens kan zich (zo) in de beelden herkennen. En met de Bijbel als gids haar/zijn weg zoeken in de eigen complexe wereld.

De Bijbel is preek (Aanspraak!) én catecheseboek – als een groot ‘gesprek’ van vele mensen, die op heel verschillende manieren God hebben ontmoet en hebben geïnterpreteerd. Want zo is het gegaan. In situaties (en heel soms vinden we een spoortje van een uit andere bronnen bekende historische gebeurtenis) hebben mensen God ontmoet, ervaren, en achteraf aangewezen (bv. Genesis Een groot ‘gesprek’ van mensen die in allerlei literaire genres noodzakelijkerwijs het geheim van God omcirkelen. God ‘toont’ zich en blijft tegelijkertijd verborgen (1Korinthe 13). De Bijbel als een gesprek van God en/met mensen – waaraan wij mogen deelnemen met onze levenservaringen en ook God opnieuw mogen interpreteren en verwoorden.

De Bijbel is (daarom) voor mij niet volmaakt. Voor christenen is de kern de persoon van Jezus. Met een groot deel van de Protestantse Kerk van Nederland, laat ik ‘Jezus’ en ‘de liefde’ (agape) beslissend zijn op een aantal voor mij (heel) wezenlijke zaken:

+ gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen in alle opzichten

+ gelijkwaardigheid van alle mensen; ieder mens van welk ras en met welke levensovertuiging ook, is oneindig waardevol en kostbaar in Gods ogen

+ acceptatie van homoseksualiteit als een natuurlijke variatie en daarom gelijkwaardige menselijke levensweg

+ slavernij is zonde in Gods ogen.

De Bijbel is geen openbaring ‘loodrecht’ uit de hemel. Mensen hebben in hun menselijke ervaring ‘sporen van God’ ontmoet. Mensen hebben in wanhopige situaties naar God gezocht. En hebben ‘met God’ een verklaring gegeven. Zin gegeven aan wat hen overkwam. Al deze ervaringen hebben ze met – zeggen wij nu – met en door de Heilige Geest geïnterpreteerd en verwoord. In oneindige beelden en verhalen. Om ze ‘bruikbaar’ voor anderen door te geven. En zo is de Bijbel een heel bepaalde uitleg van wie en wat ‘God’ mag heten. (En wie en wat mensen gelukkig maakt.) Met de Bijbel in de hand is niet alles wat mensen vaak heel gemakkelijk ‘goddelijk’ noemen, met de God van de Bijbel in verband te brengen. Maar ook omgekeerd: ik kan niet alle bijbelse beelden en verhalen met de God die ik in Jezus heb leren kennen ‘goedpraten’ (voorbeelden: 2 Koningen 8:9 en Psalm 137:9).

Helaas is, door de rationele wind die vanaf het jaar 1500 door Europa is gaan waaien, onze verbeelding en ‘symbolisch bewustzijn’ sterk verarmd. En zijn we met de steeds maar toenemende manier van wetenschappelijk manier van denken in onze wereld, ook de Bijbel gaan lezen. Aan de ene kant houden velen staande dat alles letterlijk zo is gebeurd, en aan de andere kant zijn er velen die niets meer met de wonderlijke verhalen van de Bijbel kunnen: ouderwets en achterhaald. Een jammerlijke ramp! Om de Bijbel naar haar wezen te verstaan is – wat ik hier maar – gevoel voor verbeelding nodig: voor de (daarmee) ons-hart-willen-rakende-intentie van de woorden!

De Heilige Geest gaat verder. Zo is mijn geloof. Met de woorden van Jezus: De Geest van de waarheid zal u de weg wijzen, tot de volle waarheid (Johannes 16).

Geloven is met vertrouwen op God (ondanks vragen) ons leven leiden, en het is een manier van leven: groeien tot een Mens van liefde, vruchten van de Geest voortbrengen (Galaten 5). Elke tijd heeft zijn heel nieuwe vragen. De gelovige mens zal zowel luisteren naar de Bijbel als de profetische Aanspraak van de verborgen bijbelse God – als luisteren naar de actuele situatie, en openstaan waar hier(in) de verborgen God zich ‘toont’ – en door de Heilige Geest tot ons spreekt, roept, vraagt en Zich geeft!

(Gezang 247:1)

Het onvoorstelbare is (toch) weer realiteit: ondanks alle ‘mooiere’ woorden zijn we als Nederlands volk weer bij een oorlog betrokken. We dachten dat vrede vanzelfsprekend was en dat wij voortaan van het beest, dat oorlog is, bevrijd waren.
Maar nu we via de NA VO betrokken zijn in de oorlog om Kosovo, liggen vragen weer pijnlijk in ons midden. Het onvoorstelbare is (toch) weer realiteit: mensen worden uit hun huis gezet en ‘op transport gesteld’. Of erger. . .

Ik schrijf dit op 5 mei, onze nationale bevrijdingsdag. De vraag is gesteld of we wel feest kunnen vieren vanwege de oorlog en het vluchtelingendrama rond Kosovo.
Mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt zeiden: ‘Juist wel!
Door onze vrijheid te vieren leer je haar waarderen en er ook zorgvuldig mee om te gaan.’ Mensen die vandaag zo spraken hebben gelijk denk ik. Joden en Christenen die respectievelijk sabbath en zondag vieren, nemen op deze wekelijkse ‘feestdag’ even afstand van alles wat ze aan zorgen hebben. En proberen even adem te scheppen temidden van ‘sleur en slavernij’.
Proberen even de nieuwe hemel en de nieuwe aarde waar te laten zijn. Om daarna met nieuwe moed hier weer aan te werken!

Mogelijk is op het Pinksterfeest de oorlog nog steeds gaande. Als kerk en als christenen zijn we geroepen om te zoeken naar de leiding van de Heilige Geest, in al onze problemen. Pinksteren, is het feest van de uitstorting van de Heilige Geest.
Het feest om weer opnieuw open te staan voor de invloed van God.
En de Geest heet in het Johannes-evangelie niet voor niets Trooster. Om met de Geest geloof te houden in de Toekomst van God – ook voor het Kosovaarse volk – de Geest herbouwt wat is vernield. Het klinkt zo lichtzinnig en oppervlakkig, zo onvoorstelbaar en buiten alle realiteit. Maar deze week nog, kwam ik in een boek een uit- geknipt artikel tegen uit het jaar 1988 van oudburgemeester Albertz van West-Berlijn. Deze sprak over de hereniging van Duitsland: ‘Alleen een verre toekomst, of oorlog, kan verandering brengen.’
Een jaar later zouden Oost- en West-Duitsland zich zonder wapengeweld herenigen, het onvoorstelbare gebeurde!

De gaven van de Geest die we bitterhard nodig hebben op de Balkan – maar niet minder in Nederland en in de hele wereld- zijn: vergeving, verdraagzaamheid, moed, dienstbaarheid, wijsheid, veerkracht, energie.
U vult zelf nog maar aan. Laten we op het Pinksterfeest bidden om de ‘heilige wind’ van God, die de vonk die in ons is gelegd aanwakkert.
En mensen worden en blijven die niet onverschillig zijn, maar die met Geestkracht door het leven gaan.
Op wereldschaal en in ons persoonlijk leven vinden soms onvoorstelbare vernielingen plaats. De bijbel zegt dat de Geest is uitgestort op alle vlees, dus op alle mensen.
Voor mij betekent dit dat we alleen sámen ‘de Geest hebben’ en alleen sámen sterk zijn.
We hebben elkaar nodig om te geloven, om staande te blijven, en om weer op te bouwen. Laat ons bidden om de Geest, V90r vriend en vijand. Om samen opgewekt te leven!

ds. A.J. Bregman

Vanmorgen preekte ds Riek van Haeringen over Johannes 10:1-10. De 2e helft van het laatste vers – gemakkelijk om te onthouden: Joh. 10:10 – staat in de missie van onze gemeente (Beleidsplan 2007). Jezus zegt hier – als de Goede Herder: ‘Ik ben gekomen om hun het leven te geven in al zijn volheid.’
Ds. Riek (ik liep bij haar de kerkelijke stage en ken haar dus goed) ging in haar preek vooral in op Jezus als ‘de deur’ van de schaapskooi. In een fragment ging ze in op het wel of niet kunnen openen van ons hart. En dat we vaak intuïtief weten / aanvoelen of we dat kunnen bij degene die we ontmoeten. Velen, zei ze, kunnen hun hart niet openen, beschadigd als ze zijn door vroegere ervaringen, met – kennelijke – onbetrouwbare mensen. (Hier in dit gedeelte aangeduid met ‘dieven’ en ‘huurlingen’ die komen ‘om te roven, te slachten en te vernietigen’.)
Dat is nogal wat. Het is een harde, pijnlijke realiteit denk ik. In de wereld, en ja soms zelfs ook in de kerk: onbetrouwbare mensen, harde mensen, soms uit op eigen gewin en macht. Vaak zelfs ook blind voor hun eigen negativiteit.

Nu ken ik mijzelf inmiddels een klein beetje… Na m’n scheiding ben ik met goede, betrouwbare mensen ‘naar binnen’ gaan kijken. En deze verdieping en bewustwording groeit nog steeds, hoop ik. Wat ik vooral heb ontdekt: onder de zonde zit een wonde. Een andere keer zal ik hier apart nog eens over schrijven, maar voor deze blog gaat het mij om het heel belangrijke inzicht: geen mens wordt als ‘dief’ of geweldenaar geboren, slechte, kwade daden komen voort uit traumatische jeugdervaringen. (Veelmeer dan we willen en durven erkennen. Ik verwijs hiervoor naar de boeken van Alice Miller, Ingeborg Bosch en Elisabeth Kübler-Ross.)

Hoe kan een mens – ik – hiervan genezen? Weer – of voor het eerst – volheid (of om te beginnen: stukjes volheid) in hun leven gaan ervaren?
Voor mij is geloof (ontzag) in God als de Goede Schepper van onze ontzagwekkende wereld met zoveel schitterende natuur altijd heel belangrijk geweest. En Jezus, als degene die onvoorwaardelijk lief heeft! (Ook al heeft ‘ie het misschien zelf nog moeten leren… Lees Matteus 15:21-28.) Dit heeft mn hart altijd vastgehouden.

En dan? Als er één schaap over de dam is… Wat ik hiermee zeggen wil is, ergens moet je het aandurven om te gaan lezen, en/of je verhaal van wat je hebt meegemaakt, tegen iemand te vertellen. Het te uiten. Met alle emoties die verborgen en opgesloten waren.
Gebed is helend, maar voor velen is God of Jezus ‘te ver weg’. En is gebed niet een mogelijkheid om tot een diepe ontmoeting te komen.
Want dat is wat gebeuren moet, mag. Genezing door ontmoeting.
Ware ontmoeting: onvoorwaardelijk uit-luisteren (zonder oordeel), absolute aanvaarding, liefde die je tegemoet komt.

De bijbel, evangelie staat vol met verhalen van zulke ontmoetingen (Bartimeüs, Zacheüs, Legioen) – ik kan er om janken. Een film als As it is in Heaven: hedendaags evangelie!
Uiteindelijk komt het er voor u, jou en mij, erop aan: vind ik een medemens die mij zo wil, durft, kan ontmoeten? Ben ik een mens die zo de ander ontmoeten wil, durft, kan? (Zeg niet te snel ‘Ja!’ – het vraagt nogal wat liefdesterkte…)

Zo’n ware, diepe ontmoeting – kan niet anders – geeft beiden een ware, diepe ervaring van volheid !

Ik eindig met Stef Bos – een prachtige tekst – waar alles in zit wat ik hierboven heb willen zeggen:

ONTMOETEN

Maar je moet
Van twee kanten
Komen
Om elkaar
Te ontmoeten

Stef Bos